Sir Georg Solti: Brahms, Symphony No.3

February 15, 2009

solti_portrait1

Ο Sir Georg Solti συγκαταλέγεται σίγουρα ανάμεσα στους πλέον αγαπητούς μου  μαέστρους και η εκτέλεσή του επί της 3ης Συμφωνίας του Brahms (και ασφαλώς όχι μόνον) θα έλεγα πως είναι μοναδική από πολλές απόψεις.

Είναι ο μεγαλειώδης ρομαντισμός και η κλασσικότροπη (ακόμα) ισχύς του έργου που δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για επανάπαυση. Όταν μιλάμε για αριστούργηματα του Μπραμς της τάξεως της 3ης συμφωνίας του, (ή του δευτέρου κονσέρτου του για πιάνο και ορχήστρα, του “διπλού” κονσέρτου του, των έργων του για έγχορδα και πιάνο κ.λπ. κ.λπ. για να θυμηθούμε μερικά από τον συνθέτη), τότε ένας μαέστρος και η έμπνευσή του μόνον δεν κάνουν πολλά πράγματα…

Πρέπει να ταυτιστεί κανείς με τον αδηφάγο οραματισμό της 3ης, αυτή την διαρκή “βαλς” ατμόσφαιρά της που υπενθυμίζει ότι κάποτε τα όνειρα των ανθρώπων ήταν πιο ουσιαστικά και σαφώς πιο γενναία, για να το πούμε και έτσι.

Η 3η πάνω απ’ όλα στέκεται εκεί ως δείγμα τόσο της “ακρίβειας” αλλοτινών περιόδων όσο και της “φτήνειας” μιας σημερινής εποχής του σκυλοπόπ και του “ρηάλιτυ”.

Οι άνθρωποι σήμερα έχουν καταλήξει μάλλον πολύ “προβλέψιμοι” και “μετρημένοι” στα όνειρά τους, έχοντας μια άθυμη και νερόβραστη “πελατειακή” σχέση με αυτά.

Ίσως γι αυτό παρουσιάζουν την ακατάσχετη τάση να ονειροπολούν συνεχώς κάνοντας διάλλειμμα μόνο για να κοιμηθούν.

Στον Brahms όμως το όνειρο (ή ακόμα και η χίμαιρα) αποκτά άλλη βαρύτητα… Συνιστά, θα έλεγε κανείς, την ουσιαστική δύναμη της ζωής, που ανακαθορίζει τα πράγματα με μια σχεδόν τιτανική εννοιολογική ισχύ και πειθώ.

Πειθώ τέτοια που ασφαλώς ο Βελλεροφόντης της εποχής θα δίσταζε να υψώσει το ξίφος του κατ ‘αυτής, από φόβο  μην σκοτώσει την ίδια την ενεργό πραγματικότητα.

Advertisements

Ludwig van Beethoven: The Piano Concertos

January 22, 2009

lso-brendel1

Οι εκτελέσεις του Alfred Brendel πάνω στα πιανιστικά έργα του Beethoven (και εδώ αναφέρομαι κυρίως στα πέντε κονσέρτα του για πιάνο και ορχήστρα και όχι στις σονάτες του) είναι απαράμιλλες και για έναν ακόμη λόγο πέραν αυτών που έχουν σημειωθεί κατά καιρούς. Χρειάζεται ένας πιανίστας με διανοητικούς ορίζοντες ευρύτατους πέραν της μουσικής, σαν αυτούς του Brendel για να αναπαράγει δημιουργικά το πνεύμα του Beethoven σε απόηχους που πηγάζουν μεν από τις νότες αλλά αιωρούνται πολύ πιο πέρα από αυτές. Ο επαναστατικός ανθρωπισμός και το “εγωτικό” -μα ταυτόχρονα οικουμενικό- καλλιτεχνικό όραμα του Beethoven,και  έτσι ειδικά όπως εκφαίνονται  στα πέντε κονσέρτα του για πιάνο, “απαιτούν” όχι τόσο στη μουσική όσο στο πνεύμα. Αναζητούν  δηλαδή στην εκτέλεση όχι απλά έναν υπερταλαντούχο πιανίστα αλλά έναν σύνολο “διανοούμενο” καλλιτέχνη που θα βρίσκεται σε μια “εσώτερη” επικοινωνία με τις πνευματικές συνιστώσες των συγκεκριμένων έργων. Γιατί στον Beethoven, πολλές φορές δεν αρκεί να “πιάσεις” μόνο τη ψυχή του, αλλά -και ίσως πάνω απ’όλα- το νου, την ιδέα (με την έννοια της γερμανικής φιλοσοφίας, από τον Fichte  μέχρι τον  Hegel).

Πολύ δύσκολο να βρεθεί κάποιος εφάμιλλος με τον Brendel σε αυτό τον ρόλο.

Εδώ το επίσημο site του Afred Brendel.


Karl Böhm: Wolfgang Amadeus Mozart, Requiem in D Minor

August 30, 2008

Έχοντας ακούσει το Requiem του Mozart σε διαφορετικές εκτελέσεις από διάφορους μαέστρους, δεν μπορώ παρά να σταθώ ιδιαίτερα σε αυτή του μεγάλου Αυστριακού μαέστρου Karl Böhm με την Φιλαρμονική της Βιέννης. Μαζί με εκείνη την ανεπανάληπτη του Sir Georg Solti (πάλι με την Φιλαρμονική της Βιέννης) είναι ίσως τα δύο πλέον συντριπτικά Requiem που έχω ακούσει ποτέ. Με την διαφορά ότι η εκτέλεση του Böhm, όντας πιο αργή, και μάλλον πιο “εσωτερική”, αφήνει ίσως να ελευθερωθεί από το έργο μια μεγαλειώδης ισχύς -πολλές φορές όχι και τόσο προβλέψιμη από το Requiem έτσι όπως το έχουμε συνηθίσει- που βυθίζει τα πάντα σε έναν εσχατολογικό αναβαπτισμό μέσω της τέχνης, τέτοιον που σπάνια έχει την ευκαιρία κάποιος να αντιληφθεί στη ζωή του. Οι χορωδιακές φωνές εκτυλίσσονται με τρόπο συγκλονιστικό ωσάν μεγάλοι έλικες του θανάτου που στριφογυρίζουν πάνω από την σκηνή της ιστορίας κρημνίζοντας κάθε ανθρώπινη πράξη στα συστατικά της μέρη: πτώση και αναδημιουργία σε σκοτεινές θημωνιές της ζωής. Μια κάθαρση που συντελείται με αργό, τελετουργικό τρόπο κρημνίζοντας σταδιακά κάθε βεβαιότητα κατίσχυσης της ενήλικης ανθρώποτητας επί της απωθημένης παιδικότητάς της. Η εκτέλεση του Böhm είναι σκόπελος στην ύπαρξη. Πρόκειται στην ουσία για ένα μανιφέστο επί της θρασύτητας του ύψους στα όπως πάντα αμέριμνα ανθρώπινα.


Anton Bruckner: Symphony No.9 In D Minor

August 21, 2008

Ο τρόπος με τον οποίο ο Anton Bruckner μετέρχεται την τελευταία των μεγάλων συμφωνιών του, την ενάτη, είναι καθοριστικός για την συμφωνική μουσική. Οι έντονες βαγκνερικές συγχορδίες της τρίτης, ο ακραίος τευτονικός ρομαντισμός της τετάρτης και  η  επική  συντέλεια της ογδόης, ανευρίσκονται  και εδώ αλλά σε μια πιο “μυστηριακή”-“εσωτερική” μορφή. Πολύ λογικό άλλωστε, εφ’όσον αυτή η συμφωνία είναι “αφιερωμένη στο θεό”.  Κάποτε η ακρόαση εκπλήσσει. Έχει την εντύπωση κάποιος πως τα πάντα γύρω του, – σύνολη η περιρρέουσα καθημερινότητα- μεταβάλλονται σε έρημο εκτός  γεωγραφίας απ’ όπου η μοναδική έξοδος διαφυγής είναι οι ήχοι του έργου. Ο μεγάλος Αυστριακός  επιτυγχάνει εδώ με χαρακτηριστικότατη άνεση και με μεγαλοφυή τρόπο ό,τι ανέκαθεν αιτείτο από  ένα έργο τέχνης: εκείνη την πλήρη  απαγωγή για την οποία πρέπει να πληρώσει κάποιος ουσιαστικά λύτρα ψυχής αν θέλει να μην! αφεθεί ελεύθερος από τον εγκλωβισμό του στην απόλυτη κατάφαση της τέχνης.